Iskelet

Vücuda şeklini veren ve kaslar ve altında

İSKELET KEMİKLERİ

Iskelet, aksiyel ve apendiküler iskelet olmak üzere iki temel kısımdan oluşmaktadır (aşağıda görülmekte). Kafatası ve pelvis gibi bazı kısımlar kaynaşmış ya da birbiri ile ilişkili birçok kemikten oluşmaktadır. Iskelet sadece hareketsiz bir yapı değildir, organları korur ve destekler ve hareketi sağlar. Kemikler, sürekli kan hücrelerini üreten ve kanla mineral değişimi yapan aktif canlı yapılardır. Kafatası Maksilla Mandibula Klavikula Skapula Sternum Kaburgalar. Humerus Radyus Pelvis Ulna Karpal kemikler Metakarpallar Falankslar Tibya Fibula Tarsallar Metatarsallar Falankslar Kalkaneus Servikal omurlar Torasik omurlar Bel omurları Sakrum Koksiks Femur S Patella Aksiyel iskelet Apendiküler iskelet ki yumuşak dokular için tutunma bölgesi olan kemik çatı. Ortalama yetişkin insan iskeleti 213 kemik içermektedir (sakrumun ve koksiksin kaynaşmış dokuz omurunun her birini tek kemik sayarsak). Kemikler birbirlerine eklemlerde, ligamanlarla (hafif elastik olan) ve kaslara tendonlarla (elastik olmayan) bağlanırlar. YAPI İskelet iki ana bölümden oluşmaktadır: aksiyel ve apendiküler iskelet. Aksiyel iskelet; kafatası, omurga, kaburgalar ve sternumdan (göğüs kemiği) oluşmaktadır. Bunların hepsi toplam 87

DERİYİ ETKİLEYEN HASTALIKLAR

Deri vücuttaki en büyük ve en zarar görebilen organdır. Deri ile ilgili durumlar nadiren hayati önem arz ederler fakat birçoğu kişiyi ciddi derecede zayıf düşürür ve psikolojik problemlere neden olabilir. Doğumsal bozukluklar Doğum lekesi, doğuştan beri var olan bir tür nevüstür (pigmentli deri lekesi). Nevüsler arasında benler, çiller ve şarap lekesi ve çilek lekesi gibi hemanjiyomlar bulunmaktadır. Enfeksiyon ve iltihaplanma Derinin viral enfeksiyonları arasında uçuklar, siğiller ve molluscum contagiosum bulunmaktadır. Suçiçeği ve herpes zoster (zona) gibi sistemik enfeksiyonlar da derivi etkiler. Bakteriyel enfeksiyonlar arasında çıbanlar, selülit, erizipel ve impetigo bulunmaktadır. Tinea gibi mantar enfeksiyonları atlet ayağı ve derinin mantar hastalığına neden olur. Dermatit ve ekzemada deride iltihaplanma söz konusudur; bir maddeye (nikel gibi), deterjanlara, bitkiye ya da ilaca alerjik reaksiyon nedeniyle oluşabilir. Psöryazis, üzerleri S gümüşi renkte ve pul pul olmuş, büyük yama şeklindeki kırmızı renkli lekelerden oluşan, nedeni bilinmeyen, inatçı bir deri hastalığıdır. İsilik, ter bezlerinin tıkanmasına bağlı olarak ortaya çıkan rahatsız edici bir döküntüdür. Tümörleri Derinin iyi huylu, kanseröz olmayan tümörleri oldukça sık görülmektedir. Bunlar arasında sebore keratozlar ve nevüslerin çoğu bulunmaktadır. Bowen hastalığı yavaşça kanserleşebilen bir deri hastalığıdır. Üç sık karşılaşılan deri kanseri, bazal hücreli karsinom, yassı hücreli karsinom ve malin melanomdur (bakınız melanom, malin). Sık görülmeyen deri kanserleri arasında meme başının Paget hastalığı, mikozis fungoides ve Kaposi sarkokemik yapar: kafatasında 29 (boynun üst tarafında bulunan hiyoid kemik ve orta kulaktaki üç parça işitme kemikçiği dahil); omurgada 33 (yedi servikal, 12 torasik ve beş bel omuru, sakrumun kaynaşmış beş omuru ve koksiksin kaynaşmış dört omuru); göğüste 25 (12 çift kaburga ve sternum). Apendiküler iskelet uzuv kavşaklar (omuz ve pelvis) ve bunlara bağlı uzuv kemiklerinden oluşmaktadır. Hepsi birlikte 126 kemik bulunmaktadır; omuzlarda ve üst uzuvlarda 64, pelvis ve alt uzuvlarda 62. Her iki omuzda iki kemik: mu bulunmaktadır. Yaralanma Deri, kesikler ve sokmalar (bakınız sokmalar, hayvan; böcek sokmaları) gibi birçok küçük yaralanmaya olduğu gibi daha ciddi yaralanmalara da açıktır. Yanıklar tüm deri yaralanmaları arasında en ciddi olanıdır, geniş nedbelere ya da ölüme yol açabilir. Hormon bozuklukları Akne kısmen androjenlerin (erkek cinsiyet hormonları) sebase bezler üzerindeki aktivitesine bağlıdır, özellikle ergenlerde daha fazladır. Beslenme bozuklukları A,B ve C vitamini eksiklikleri döküntü ve başka problemlere neden olabilir. Kan akımında bozulma özellikle yaşlılarda sık görülen bacak ülserleri ateroskleroz nedeniyle deriye gelen kanın azalmasına, varisli venlerin kanı yeteri kadar toplayamamasına ya da kalp yetmezliğiyle ilişkili olarak bacaklarda şişmeye bağlı olarak görülebilir. İlaçlar Antibiyotikler, barbituratlar ve sülfonamidlerin de içinde bulunduğu ilaçların çoğu döküntüye neden olabilir. Bazıları ürtiker (kurdeşen), bazıları ekzema ya da kızamık benzeri bir döküntüye bazıları da fotosensitiviteye neden olabilir Radyasyon Tüm radyasyon formları potansiyel olarak deriye zarar verir. Güneş ışığına aşırı derecede maruz kalınması (ultraviyole radyasyon) derinin erken yaşlanmasına neden olur ve deri kanserinin riskini artırır (bakınız güneş ışığı, olumsuz etkileri). X ışınları gibi diğer klavikula (köprücük kemiği) ve skapula (kürek kemiği); her bir kolda üç kemik: humerus (üst kol kemiği), radyus ve ulna (önkol kemikleri); her bir el bileğinde sekiz karpal; her bir elde beş metakarpal; her bir elin parmaklarında 14 falanks (her bir başparmakta iki, diğer parmaklarda üç) bulunmaktadır. Pelvik kavsak iki kalça kemiğinden oluşmaktadır. Her bir alt uzuvda 30 kemik bulunmaktadır: her bir bacakta bir femur (uyluk kemiği), bir patella (diz kapağı),birer tibya ve fibula (alt bacak kemikleri); ayak bileğinde yedi tarradyasyon formlarının yüksek dozları deride ağır zedelenmelere ve kansere neden olabilir. Otoimmun bozukluklar Otoimmun hastalıkların çoğu sistemik olmakla birlikte deri bulguları da bulunmaktadır. Bunlar arasında sadece deriyi ya da deri ile birlikte diğer organları etkileyen lupus eritematozus; pigmentsiz yamalı alanlarla karakterize olan ve derinin pigment hücrelerinin yıkılmasına bağlı olan vitiligo; özel bir deri döküntüsü ve kas güçsüzlüğü ile ilişkili olan dermatomiyozit; derinin ve diğer organların ilerleyici bir şekilde sertleştiği morfea ve sistemik skleroz; deride büyük su toplamış kabarcıkların bulunduğu pemfigoid ve pemfigus bulunmaktadır. Diğer bozukluklar Keloid, iyileşmenin gerçekleşmesinden sonra da nedbe dokusunun üretilmesine bağlı olan anormal derecede büyük ve kabarık bir nedbedir. Strialar (gerilme çizgileri) çoğunlukla gebelik sırasında ortaya çıkar, kortikosteroid ilaçların yan etkisi olarak da görülebilir. Eritem basit olarak kızarıklık anlamına gelir, birçok nedeni bulunmaktadır. Purpura, kanın dokulara sızdığı ve peteşilere (toplu iğne başı büyüklüğünde kanamalar) ya da daha büyük morluklara neden olduğu bir durumdur. Ksantelasma, göz kapaklarında daha sık görülen yağlı sarımsı birikimlerdir; kolesterol düzeylerinde artışla ilişkilidir. TETKIK Deri bozukluklarının çoğunda özelliklerine göre tanı konulabilir. Enfeksiyondan şüphe edilivorsa deri sürüntüsü ya da kazıntısı alınabilir. Genellikle bir deri problemini doğrulamak ya da deri kanserini dışlamak için biyopsi (mikroskopik inceleme için doku almak) de yapılabilir. sal, bir topuk (bkz. kalkaneus), ve ayağın arka kısmı; her bir ayağın orta kısmında beş metatarsal; ayak parmaklarında 14 falanks (her bir ayak başparmağında iki, diğerlerinde üç) bulunmaktadır. Kadın ve erkek iskeletleri arasında ufak farklar bulunmaktadır. Genel olarak erkek kemikleri daha büyük ve ağır olur; kadınlarda ise pelvis boşluğu çocuk doğurmayı kolaylaştırmak için daha geniştir. FONKSİYON İskelet, kasların vücudu hareket ettirmek için yönlendirebileceği güçlü, sağlam fakat hareketli bir çatı sağlayarak, harekette önemli rol oynar. İskelet iç organları da, özellikle kafatası ve omurgada bulunan beyin ve omuruliği, ve kaburgalarla korunan kalp ve akciğerleri destekler ve korur. Bununla birlikte iskelet hareketsiz bir yapı değildir. Kan hücreleri üreten (kemik iliğinde üretilir) ve kalsiyum gibi mineraller için eğer vücudun diğer kisımları için gerekli ise alınabileceği bir depo görevi gören aktif bir organdır. deri Vücut dokularının en dışını kaplayan ve vücudun en büyük organı. Deri iki tabakadan oluşmaktadır: epidermis (dış tabaka) ve altında yağlı cilt altı dokunun bulunduğu dermis (iç tabaka) EPIDERMİS Epidermis, mikroskop altında bakıldığın da kaldırım taşlarını andıran yassı hücre sıralarından oluşmaktadır. Kalınlığı değiş kendir, topuklar ve el ayasında kalınlığın en fazla ve göz kapakları en az olduğu yerdir. Epidermisin en dış tabakası, sert, boy nuzsu, koruyucu bir örtü sunan ölü hücrelerden oluşmaktadır. Bu ölü hücreler döküldükçe epidermisin en iç kısmında bulunan hızla bölünen canlı hücreler yenilerini oluşturur. En dış ve en iç kisımlar arasında ölü ve canlı hücrelerden oluşan bir geçiş bölgesi bulunur. Hücrelerin çoğu, en dış tabakanın ana bileşeni olan, sert bir madde olan keratin adlı proteini üretir. Hücrelerin bazıları vücudu güneşteki ultraviyole ışınlarda koruyan ve deriye rengini veren melanin pigmenti üretirler. DERMIS Dermis, içinde kıl foliküllerinin, ter bez lerinin, sebase bezlerin, kan ve lenf damarlarının ve basınç, sıcaklık ve ağrıy algılayabilen duyu reseptörlerinin (özelleşmiş sinir uçları) bulunduğu bağ dokudan oluşmaktadır. FONKSİYONU Derinin en önemli fonksiyonu koruyucu olmasıdır. Ortam ile vücudun iç organları arasındaki en önemli bariyerdir, iç organları yaralanmalardan, güneş ışığının zararlı ışınlarından ve bakteri gibi mikroorganizmalarla enfeksiyonlardan korur. Deri, dokunma, sıcaklık, ağrı, basınç ve kaşıntıya duyarlı birçok hücre içeren bir duyu organıdır. Deri, vücut ısısının sabit tutulmasını da sağlar. Vücut isısı arttığında ter bezleri terleme ile isıyı azatır ve dermisteki kan damarları dilate olarak (genişler) isıyı yayar; vücut isısı düşmüşse derideki kan damarları kasılır (daralır) ve isıyı tutar. Epidermis derinin su geçirmemesini ve bir sünger gibi su tutmamasını sağlayan yağlı bir madde içerir. Dış epidermisin etkin bir su tutma kapasitesi de vardır, bu da elastikliğine ve vücudun su ve elektrolit dengesinin korunmasına yardımcı olur. Su içeriği belli bir seviyenin altına düşerse deri çatlar ve bariyer etkisi azalır.

DERİNİN YAPISI

Deri iki temel tabakadan olusmaktadır-canlı kısımların coğunu ihtiva eden dermis (gerçek deri) ve sert, koruyucu bir dış örtü olan ve ölü hücrelerden oluşan en dış tabakası bulunan epidermis. Epidermis Dermis Cilt altı yağlı tabaka Ter bezi Kıl folikülü