Ateroskleroz

Arter duvarlarında kolesterol ve diğer yağlı maddelerin (lipidler) birikerek arterlerin daralmasına yol açması. Ateroskleroz vücudun herhangi bir yerindeki arterleri etkileyebilir ve inmenin, kalp kri zinin (bkz. miyokard infarktüsü) ve bacaklarda dolaşım bozukluğunun başlıca nedenidir. Arterler, kanda taşınan yağlı maddeler arterlerin iç yüzünde biriktiği ve aterom plakları adı verilen sarı birikintiler yaptığı zaman daralırlar. Bu birikintiler arterler boyunca kan akımını kısıtlarlar. Bunun yanısıra, arter duvarının kas tabakası kalınlaşır ve arteri daha da daraltır. Trombositler (kanın pıhtılaşmasından sorumlu olan küçük kan hücreleri) birikintilerin yüzeyinde kümeleşebilir ve kan pıhtıları oluşumu başlatabilir. Büyük bir pıhtı arteri tümüyle tıkayabilir ve beslediği organın oksijensiz kalmasına yol açabilir. Koroner arterde tam tikanma, ani ve sıklıkla ölümcül kalp krizine neden olabilir. NEDENLERİ Ateroskleroz gelişmesinde başlıca risk faktörleri hipertansiyon (yüksek kan basıncı) ve kan lipidleri düzeylerinin artmasıdır. Ateroskleroz, insanların çoğunun yağdan zengin diyetle beslendiği gelişmiş ülkelerde daha sıktır. Diabetes mellitus gibi bazı bozukluklar da, diyetten bağımsız şekilde yüksek kolesterol düzeyi ile ilişkili olabilir. SEMPTOMLARI Aterosklerozis genellikle erken evrelerinde hiçbir semptoma yol açmaz. Durum ilerledikçe etkilenen arterlerden organlara kan akımının azalması veya olmaması sonucunda semptomlar ortaya çıkar. Koroner arterlerin (kalp kasını besleyen) kısmi blokaji anjina pektorisin göğüs ağrısı gibi semptomlar yapabilir. Beyne kan taşıyan arterlerin daralması geçici iskemik ataklar (24 saatten kısa süren inme semptomları veya belirtiler) ve baş dönmesi epizodları yapabilir. İntermitan kladikasyon (yürürken kramp benzeri ağrı) genellikle bacak arterlerindeki aterosklerozun ilk semptomudur. Eğer bu durum kalıtsal bir lipid hastalığı (bkz. hiperlipidemiler) ile ilişkili ise tendonlar üzerinde veva deri altında belirgin tümsekler şeklinde yağlı birikintiler gelişebilir.

TANISI VE TEDAVİSİ

Bir arter boyunca kan akımı anjiyograA A fi (radyoopak madde enjeksiyonundan sonra arterlerin röntgeni) ile incelenebilir. Koroner arterlerde ateroskleroz kuşkusunu araştırmak için talyum radyonüklid tarama, ekokardiyografi (kalbin ultrason taraması) ve EKG (elektrokardiyografi) kullanılabilir. Aterosklerozun en iyi tedavisi sağlıklı yaşam tarznı sürdürerek ilerlemesinin önlenmesidir. Bu, düşük yağlı diyet alınmasını, sigara içilmemesini, düzenli egzersiz yapılmasını ve boya uygun kilonun sürdürülmesini içerir. Bu önlemler önemli düzeyde ateroskleroz gelişmesi riskinde azalma sağlar. Yüksek kan kolesterolü olan ve başka rahatsızlığı bulunmayan kişilere düşük yağlı diyet almaları önerilir. Bu kişilere kan kolesterol düzeylerini düşürecek ilaçlar da verilebilir (bkz. lipid düşürücü ilaçlar). Kalp krizi geçirmiş olan kişilerde araştırmalar, düzeyi sağlıklı kişilerdeki aralıkta olsa bile, kan kolesterol düzeyinin düşürülmesinin yararı olabileceğini göstermiştir. Hipertansiyonu olan kişilerde kan basıncının önerilen sınırlara düşürülmesi ateroskleroz riskinin azaltılmasına yardım edebilir. Diabetes mellitusu olan kişiler risklerini kan glukoz düzeylerini dikkatle kontrol ederek azaltabilirler.

ATEROSKLEROZDA ARTERİYEL DEJENERASYON

Ateroskleroz arterlerin iç yüzeylerindeki aterom plakları nedeniyle daralmasıdır. Plaklar esas olarak kanda birikmiş vağlardan oluşur. Erkekler kadınlardan daha erken etkilenir, çünkü menopoz öncesindeki kadinlar doğal östrojen hormonlarla korunmaktadır; menopozdan sonra kadınlardaki risk artar.

RİSK FAKTÖRLERİ

Sigara içilmesi Hipertansiyon Yüksek kan kolesterolü Obezite Fiziksel inaktivite Diabetes mellitus Soyaçekim Erkek olmak. Aterosklerozu olan kişilere ve risk altında olanlara hasarlı arter iç yüzeyinde kan pıhtısı oluşmasının önlenmesi için aspirin gibi bir ilaç reçete edilebilir. Aterosklerozun cerrahi olarak koroner anjiyoplasti (bkz. anjiyoplasti, balon) ile tedavisi ciddi komplikasyonlar açısından yüksek risk altında olduğu düşünülen kişilere önerilebilir. Bazı olgularda yeniden daralmasını önlemek için etkilenmiş arter içine stent de (sert tüp) yerlestirilebilir. Eğer kalbe giden kan akımı ciddi şekilde tıkanmışsa kan akımını yeniden sağlamak için koroner arter bypass yapılabilir.