Duyu

Bilince ulaşan bir his ya da etki (ses, koku dokunma ya da açlık). Duyular dış dünya ve vücudun iç durumu hakkındaki bilgileri santral sinir sistemine taşir (beyin ve omurulik).

DUYUSAL RESEPTÖRLER

Bilgiler tüm vücutta yayılmış olan deri, kaslar ve eklemler, iç organlar, kan damarlarının duvarları ve göz ve iç kulak gibi özel duyu organlarında bulunan milyonlarca reseptör (özelleşmiş sinir yapıları) tarafindan toplanır. Reseptörler, belli bir dalga boyundaki S ışık, belli şekillerdeki kimyasal moleküller, titreşim ve ısı gibi özel uyarılara uyum sağlamışlardır. Her bir reseptör uyarıldığında "ateş eder" (elektrik sinyali gönderir). Bazı reseptörler uzun sinir hücresi liflerinin terminalleri iken (serbest sinir uçları) diğerleri bu tür liflere bağlanan özelleşmiş hücrelerdir. Bir reseptör ateş ettiğinde sinyal uygun sinir lif ile omuriliğe ve/veya beyne iletilir. Bu bilginin bir kısmı beynin duyusal korteksine ulaşır ve bilinçli olarak algılanmış olur.

ÖZEL DUYULAR

Özel duyular görme, işitme, tatma ve koku alma duyularıdır. Bu duyuların reseptör hücreleri özel organlarda toplanmıştır: gözde retina, kulakta işitme aygıtı, dilde tat tomurcukları ve burunda koku organi. Bu organlardan gelen bilgiler kranyal sinirlerle direk olarak beyne iletilir. Toplanan bilginin çoğu serebral kortekse geçerken bir kısmı beynin diğer bölgelerine geçer (örneğin gözlerden gelen bilgi dengeyi sağlamak için kullanılacağı serebelluma geçer).

İÇ DUYULAR VE DOKUNMA DUYULARI

Bu duyular arasında ağrı, ısı, basınç ve propriyosepsiyon (pozisyon) duyuları vardır. Propriyosepsiyon, uzayda beden yapılarımın pozisyonlarını algılamada kas ve eklemlerdeki reseptörlere dayanır. Ağrı en primitif duyulardan biridir; görevi, deri yüzeyinde ve içeride oluşan tehlikeli uyarının reseptörler aracılığıyla alınması yoluyla uyarmaktır. Deride çok çeşitli reseptörler bulunmaktadır. Bazıların basınca, bazıları kulların hareketine ya da ısı değişikliklerine duyarlıdır. Deri reseptörleri, kıl köklerinin çevresine dolanmış olan, disk oluşturan ya da zarlarla çevrilerek soğan zarı şeklindeki pasini cisimcikleri adı verilen yapıları oluşturan terminal sinir uçlarından oluşmaktadır. Bu reseptörlerin farklı şekillerde uyarılması ağrı, gıdıklanma, ağır ya da hafif basınç, sıcak ya da soğuk gibi duyuları oluştururlar. Bazı deri bölgeleri (dudaklar, el ayaları ve genitaller) özellikle yüksek konsantrasyonda reseptör ihtiva etmektedirler. Bu reseptörlerden alınan sinyallerin çoğu kranyal ya da spinal sinirlerden ve beyin ya da omurilikteki yollardan geçerek talamusa oradan da somatoduyusal korteksler denilen duyusal korteksin iki bölgesine iletilirler. Bu bölgelerdeki belli noktalarda alınan duyular, sinyallerin kaynaklandığı vücut bölgelerine tekabül ederler. Çok fazla reseptörün bulunduğu eller ve dudaklara, daha az duyarlı olan bölgelere göre daha geniş korteks alanları ayrılmıştır.

BEYİNDE BULUNAN ANA DUYUSAL YOLLAR

Beyne gelen bilginin bir kısmı beyin sapından ve/veya talamustan geçerek duyuların algılandığı serebral kortekse (beynin dış yüzeyi) ulaşır. Diğer bilgiler bilinçli duyulara yol açmaz. Bunlar arasında vücudun postürü ile ilgili olan ve serebellumda işlenen veriler ile beyin sapında işlenen ve iç organ fonksiyonları ile ilişkili olan bilgiler vardır