Koku

Beş duyudan biri. Burun mukuzasında koku reseptör hücrelerinde kılsı uzantılar bulunmaktadır. Reseptörler bazı moleküllerle uvarıldıklarında, olfaktör sinirlerle uyarıyı limbik sistemde ve beynin temporal ve frontal loblarında bulunan kokunun algılandığı koku merkezlerine göndeUYKU ÇEŞİTLERİ Kişi uyuduğunda beyin dinlenmez, beyinde aktivitelerde yeni bir düzenleme olur. EEG (elektroensefalogram) ve diğer kayıtlar bu aktivitenin siklik bir paterni olduğunu göstermektedir. Uyanık REM Evre 1 Evre 2 Evre 3 Evre 4 12 Hours

UYKU EVRELERİ

İki cesit uvku bulunmaktadır, REM (hızlı göz hareketi) ve NREM (hızlı olmayan göz hareketi). Bunlar REM bulunup bulunmaması ve EEG ve diğer kayıtlarla gösterilebilir. Grafik uykudaki bir kişinin gece NREM uykunun dört evresi ile REM bölünmelerine nasıl geçtiğini gösterir wMwM.MMM Evre 1 W Evre 3 W REM uykusu rirler. Koku duyusunun kaybı, soğuk algınlığında olduğu gibi, burun mukozasının iltihaplanmasından; sigara kullanımında; kalınlaşmış burun mukozasının olfaktör sinir uçlarını tıkadığı hipertrofik rinitte; sinirlerin azaldığı atrofik rinitte; sinirlerin yırtıldığı kafa travmasında; meninkslerin (beyni saran zarlar) ya da nazofarinksin (boğazın üst kısmı) tümörlerinden kaynaklanabilir. Gerçekte bulunmayan, hoş olmayan kokuların alınması depresyonun, şizofreninin, bazı epilepsi türlerinin ya da alkol yoksunluğunun bir belirtisi olabilir. Smith kırığı Radyusun (iki önkol kemiğinden kısa olani, kolun başparmak tarafi) alt kısmında- 34 56

NREM UYKUSU

Bazen ortodoks uyku olarak da WmwwMWM.wd adlandırılır; yetişkinlerde uyku paterninin yüzde 8o'ini teşkil eder. İlerleyici olarak EEG dalgalarının voltaji (amplitüd) daha yüksek ve frekansi (saniyedeki dalga sayısı) daha düşük olduğu, Evre 2 uykunun daha da "derinleştiği" dört evresi bulunmaktadır. NREM M. uykusu sırasında iken uyandırılan kişiler günlük olaylar üzerinde düşündüklerini" belirtirler fakat w nadiren rüya anlatırlar. Evre 4 REM UYKUSU EEG (solda) vüksek frekanslı düşük voltajlı dalgaları gösterir. REM uykusu sırasında uyandırılan kişiler çoğunlukla rüya gördüklerini söylerler. ki bir kırık, kırığın altında kalan parça öne doğru kayar. Sigara içmek Sigara, puro ya da pipolardan tütün dumanının nefesle içe çekilmesi. Gelişmiş toplumlarda yılda yüzbinlerce ölüm sigaraya bağlanmaktadır, İngiltere'de erken ölümün en önemli önlenebilir nedeni sigaradır.

SİGARA İÇMENİN ETKİLERİ

Sigara; kalp hızını ve kan basıncını yükseltir, duygudurumu düzeltmek, dikkati artırmak ve konsantrasyonu sağlamak gibi etkileri olan dopamin ve noradrenalin (norepinefrin) nörotransmiterlerinin beyindeki düzeylerini artırır. Bu etkiler çoğunlukla sigara dumanında bulunan nikotin tarafindan sağlanmaktadır. Nikotin oldukça bağımlılık yapan bir maddeKey REM uykusu NREM uykusu 7

UYKU HASTALIĞINDA TRİPANOZOMLARIN YAŞAM DÖNGÜSÜ

Uyku hastalığına neden olan tripanozomların yaşam döngüsü görülmektedir. Insan kanında ve lenf bezlerinde çoğalırlar. beyne ya da kalbe dağılarak ciddi problemlere neden olabilirler. Kanda parazitler (soluk, düzensiz şekilli) görülmektedir. dir, ayrıca hipertansiyonu olanlarda kan basıncında tehlikeli yükselmelere neden olabilir. Nikotine ek olarak sigara dumanında, katran, karbon monoksid ve oksidan gazlar gibi, içinde akciğer kanseri, bronşit, amfizem, kronik obstruktif akciğer hastalığı (bkz. akciğer hastalıkları, kronik obstruktif), koroner arter hastalığı, inme ve periferik damar hastalığının da bulunduğu çok sayıda hastalığa yol açan başka maddeler de bulunmaktadır. Sigara ayrıca ağız kanseri, dudak kanseri, boğaz kanseri (bkz. farinks, kanseri), özofagus kanseri (bkz. özofagus, kanseri), mesane kanseri (bkz. mesane tümörleri), böbrek kanseri, mide kanseri ve pankreas kanseri (bkz. pankreas, kanseri) riskini artırırr. Solunum yolu enfeksiyonları (zatürre gibi), makula dejenerasyonu, peptik ülser, osteoporoz, erektil disfonksiyon ve kısırlık riskini de artırabilir ve bazı durumların (astım ya da diyabetik retinopati gibi) daha çok kötülesmesine ve uzun sürmesine neden olabilir. Pasif içicilerin de özellikle akciğer kanseri ve kalp hastalığı gibi sigara ile ilişkili olan hastalıklar açısından risklerinin yüksek olduğu yönünde veriler de bulunmaktadır. Ayrıca pasif içicilerde sigara dumanına maruz kaldıklarında öksürük ve gözlerde yanma gibi ani cevaplar gelişebilir. Sigara dumanına maruz kalan bebekler artmış ani bebek ölümü sendromu (SIDS) riski altındadırlar, ebeveynleri sigara içen çocuklarda astım ya da diğer solunumsal hastalıkların gelişme riski yüksektir. Gebelik sırasında sigara içilmesi ol dukça tehlikelidir. Düşük, premature doğum (bkz. prematürite) ve ölü doğum riskini artırır. Sigara içen kadınların bebekleri daha küçüktür ve sigara içmeyen kadınlarınkine göre daha yavaş büyürler.

SİGARANIN BIRAKILMASI

İnsanların çoğu sağlıklarında belirgin şekilde düzelme olması ve kendileri ve çevrelerinde bulunanların erken ölmelerini önlemek açısından değerlendirdiklerinde, sigarayı bırakmanın faydalı olacağının farkındadırlar. Bununla birlikte çoğu kişi nikotine bağımlı hale geldiklerinden sigarayı bırakmakta zorlanırlar. Sigaralar arasındaki krizler ile sigara içilmeyen daha uzun sürede ortaya çıkan geri çekilme belirtileri (depresif duygudurum, ajitasyon, huzursuzluk, iştah artışı, baş dönmesi ve uyku bozukluğu gibi) arasında kalmanın nedeni bu bağımlılığın fizyolojik etkileridir. Sigara içenlerin sigarayı bırakmaları için çok sayıda yardım yöntemi bulunmaktadır. Bunlar arasında sigara bırakma merkezleri, evde kişisel destek ve uzman danışmanlar tarafindan verilen destek grupları bulunmaktadır. Tütün krizleri ve geri çekilme belirtilerinin üstesinden gelmek icin recetesiz satilan farklı türlerde nikotin yerine koyma tedavileri (nikotin sakızı ve bantları gibi) bulunmaktadır. Ayrıca doctor tarafından sigaranın bırakılmasında yardımcı olması icin kisisel yardım yöntemlerine ek olarak amfebutamone (bupropion) ve varenicline gibi ilaçlar reçete edilebilir. Bazı kişiler hipnoterapi ve akupunktur gibi alternatif tedavilerin faydalı olduğu görüşündedirler.