Kanser

KANSER

Kanser (kötü huylu olarak da isimlendirilir); normal hücrelerin olağandışılaştıkları ve denetimsiz büyüdükleri, genelde yayılan (başladığı yerden diğerlerine yayılan) bir hastalıktır. Birçok ülkede başlıca ölüm nedenidir; gelişmiş ülkelerde kalp ve damar hastalıklarından sonra başta gelen ölüm sebebidir. Her yaştan insanı etkiler; ancak orta yaşlı ve yaşlı insanlar arasında daha yaygındır. Kanserin yüzün üzerinde türü vardır; birçoğu oluştukları hücre türünün veya organın ismiyle anılır. Vücuttaki neredeyse tüm dokular kötü huylu olabilir; fakat özellikle deri, sindirim organları, akciğerler ve kadınların göğüsleri kansere daha eğilimlidirler. Kanserin üç temel sınıflandırması vardır.

Karsinom, deriyi ve iç organların dış yüzeyini oluşturan epitel dokudaki kanserdir. Sarkom, kıkırdak, kas veya kemik gibi bağ dokusunda oluşan kanserdir. Kan dolaşımı sistemi (lösemi) ve lenf sistemi kanserleri (lenfoma) üçüncü sınıf kanserdir. Tanım olarak kanser kötü huyludur, yani asıl yerinden başka yerlere yayılmaya yatkındır (İyi huylu tümör yayılmaz ve kötü huylu değildir). Kanser, çevresindeki dokunun içine girerek kan ya da lenf damarları veya her ikisiyle birlikte, vücudun daha uzak bölümlerine yayılır. Çoğunlukla, tümörün oluştuğu dokuları temizleyen lenf düğümlerine yayılır; örneğin göğüs kanseri aksilladaki (koltuk altı) lenf düğümlerine yayılma eğilimi gösterir.

Bir kanser, başlangıç dokusundan uzak bir yere yayılarak, burada bir tümör oluşturduğunda, yeni tümör metastaz olarak isimlendirilir. Metastazlar karaciğerde, akciğerde, kemikte ve beyinde yaygındır. Genellikle iyileşme beklentileri daha zayıftır ve hastalığın sonucu hakkında varsayımda bulunmak zordur. Kanserlerin çoğu, tedavi edilmediklerinde ölümcüldür. Ancak son yıllarda kanser tanısı ve tedavisindeki ilerlemeler büyük ölçüde gelişme göstermiştir. Artık kanser tedavisi gören insanların yaklaşık üçte biri tamamen iyileşmekte veya tedavi olmadan yaşayacaklarından çok daha uzun yaşamaktadır.

Deri kanseri (melanom dahil), gelişmiş ülkelerde hem erkekler hem de kadınlar için en yaygın kanser türüdür. Erkekler arasında ikinci en yaygın türü prostat, kadınlar arasında ise göğüs kanseridir. Hem erkekler hem de kadınlarda akciğer kanseri ölümle sonuçlanan başlıca kanserdir. Beyin kanseri ve lösemi, çocuklarda ve genç yetişkinlerde en yaygın görülen kanserlerdir. Kanserin nedenleri tam olarak anlaşılmış değildir. Bazı kanserler (melanom, göğüs, yumurtalık ve kalın bağırsak kanserleri dahil), ailede süregelme eğilimindedir.

Bazı risk etmenleri ile ilgili bağlantılar olduğu bilinmektedir; sigaranın ağız, gırtlak, akciğer, yemek borusu, pankreas, idrar torbası, böbrek ve rahim boynu kanserlerine yol açtığı bilinmektedir. Pasif içicilik veya bulunulan çevrede sigara içilmesi, sigara içmeyenler için de akciğer kanseri tehlikesini artırmaktadır. Yetersiz beslenme, kanseri daha olası duruma getirebilir. Fazla yağlı beslenme göğüs, kalın bağırsak, rahim ve prostat kanserine neden olabilir. Aşırı şişmanlık prostat, pankreas, rahim, kalın bağırsak ve yumurtalık kanseri ve daha yaşlı kadınlarda göğüs kanseri oranındaki artışla bağlantılıdır.

Güneşten, güneş ışını lambalarından ve solaryumlardan gelen ultraviyole ışınları, özellikle açık tenli kişilerde deri kanserine yol açabilir. Aşırı alkol tüketimi ağız, boğaz, yemek borusu, gırtlak ve karaciğer kanserine neden olabilir. İşyerindeki kimyasallar veya diğer maddeler kanser nedeni olabilir. Amyant, nikel, kadmiyum, uranyum, radon, vinil klorid ve benzen, çalışma hayatındaki kanserojen maddelere (kansere neden olan maddeler) örnektir. Röntgenden gelen tıbbi X ışınları da kanser tehlikesini artırmaktadır. Genelde kanser ne kadar erken tanılanır ve tedavi edilirse, hayatta kalma olasılığı o kadar çoktur.

Düzenli tıbbi muayeneler ve deri, testisler (erkeklerde) ve göğüsler (kadınlarda) gibi organların kendi kendine muayenesi erken tanı olasılığını artıracaktır. Yaşa ve cinsiyete bağlı olarak, inceleme testleri önerilebilir. Bunlar Pap testlerini (rahim boynu hücrelerinden mikroskopta incelenmek üzere parça alınması), mamografi (göğüs filmi) ve sigmoidoskopiyi (sigmoid kalın bağırsağın muayenesi) içerir.

Eğer kanser olasılığını gösteren işaretler ve belirtiler varsa doktor röntgen, ultrason, MR görüntüleme veya bilgisayarlı tomografi taramaları, endoskopi (iç organların kamera sistemleriyle görüntülenmesi) ve kan testleri gibi testler isteyebilir İnceleme için, patolog tarafından biyopsi alinabilir. Testler kanserin “aşama"sını; yani ne kadar yayıldığını gösterecektir. Bölgesel lenf düğümlerinin dahil olması veya uzak metastaz durumunda dış görünüm daha kötüdür; hastalık daha ileri bir aşamadadır.

Kanser tedavisine birçok farklı yaklaşım vardır; bunların tek başlarına mı birlikte mi kullanılacağına, kanserin tipine ve yerine, hastalığın aşamasına, kişinin yaşına ve genel sağlık durumuna bağlı olarak karar verilir. Ameliyat genellikle birincil (organın kendisinden kaynaklanan) tümörü almak için kullanılır. Tümörün çevresindeki doku ve yakınındaki lenf düğümleri de ameliyat sırasında alınabilir. Radyasyon tedavisi (radyoterapi), kanser hücrelerini doğrudan yok etmek veya gelişimlerini yavaşlatmak için kullanılan yüksek enerji ışınlarını içerir. Kemoterapi, doğrudan kan dolaşımına veya tümörün içine verilen hücre öldürücü etkiye sahip ilaçlarla tedavidir.

Hormon tedavisi ve belli bir antijene (vücuda yabancı olan maddeye) karşı vücutta bağışıklık oluşturma tedavisi, bu tedavilere karşı duyarlı olan bazı kanserlerde kullanılır. Kanser tedavileri, kanser hücreleri kadar normal hücreleri de etkilediği için çoğunlukla mide bulantısı, deride isilik, saç dökülmesi ve kemik iliğinin baskılanması gibi istenmeyen yan etkilere neden olur. Kanserle başa çıkmada, önleyici tedbirler önemlidir. Doktorlar sigarayı bırakmayı, sigara dumanından ve diğer çevresel kanserojenlerden kaçınmayı tavsiye eder. İyi bir beslenme, az yağlı, A ve C vitaminleri açısından zengin, çok lifli tahıl, meyve ve sebze gibi yiyecekler içermelidir.

Alkollü içecekler aşırıya kaçmadan alınmalı, özellikle açık renk tenli kişiler güneşten kaçınmalıdır.