Radyoterapi

X-ışını ya da diğer ışınlar kullanılarak kanser ve daha seyrek olarak kanserli olmayan tümörlerin tedavisi. Radyoaktivite kaynakları anormal hücreleri yok eden ya da gelişmelerini yavaşlatan iyonize edici radyasyon üretirler. Normal hücreler uzun dönemde bu ışınlardan hiç etkilenmez ya da çok az etkilenirler ancak erken dönemde radyoterapinin yan etkisi olarak hasar oluşabilir.

NEDEN YAPILIR

Radyoterapi bazı kanser türlerinde anormal hücrelerin tümünü yok etmek için tek başına kullanılabilir; örneğin skuamoz hücreli karsinom (bir cins cilt kanseri), Hodgkin hastalığı (bir lenf dokusu kanseri türü), prostat kanseri ve serviks kanseri (bkz. serviks, kanser) bunlar arasındadır. Baska kanser tedavileri ile bir arada da kullanılabilir. Örneğin meme kanseri gibi tümörler cerrahi ile çıkarıldıktan sonra geride kalmasi olası tümör hücrelerini yok etmek için radyoterapi uygulanır. Radyoterapi kur şansı kalmamış ileri evre kanserlerde belirti ve vakınmaların azaltılması amacıyla da kullanılabilir. Bu çeşit palyatif (hafifletici) tedavilere örnek olarak R beyin tümörlerinde tümörü küçüllterek baş ağrısının azaltılması ve felçlerin önlenmesine yönelik radyoterapi verilebilir. Tum vücut ışınlaması sıklıkla kök hücre ya da kemik iliği naklinden önce yapılır. Burada amaç sağlıklı hücreler nakledilmeden önce tüm anormal hücrelerin yok edilmesidir. Radyoterapi bazı kanser dışı hastalıkların tedavisinde de kullanilir. Burada hastalıklı dokunun yok edilmesi ile elde edilecek yarar normal dokunun hasar görme riskini göze aldıracak kadar büyük olmalıdır; örneğin aşırı çalışan tiroid bezinin (bkz. tirotoksıkoz) bir kısmının radyoaktif iyotla yok edilmesi bu çesit bir tedavidir.

NASIL YAPILIR

Radyoterapi genellikle ayakta tedavi biçiminde uygulanır. Doğrusal hızlandırıcı (linear accelerator) denilen cihazlarla oluşturulan X-ışınları (bazan elektronlar) birçok farklı yönden tümörün üzerine gönderilir. Radyasyon kaynağının çok küçük pelletler (tanecikler) halinde iğne ile tümor içine zerkedilmesi (bkz. Doku içi radyoterapi, interstisyel radyoterapi), bir vücut boşluğuna yerleştirilmesi (bkz. Boşluk içi terapi, intrakavter terapi) diğer radyoterapi uygulama yöntemleridir. Bu iki tekniğe brakiterapi adi verilir. Tirotoksikoz tedavisinde radyoaktif iyot ağız yolu ile verilir.

KOMPLİKASYONLARI VE SONUÇLARI

Radyoterapinin halsizlik, bulantı, kusma gibi yan etkileri olabilir. Kusma için antiemetik (bulantı giderici) ilaçlar verilebilir. Işınlanan bölgede kıllar dökülebilir. Nadiren ciltte kızarıklık ve pullanma görülebilir. Radyoterapi pek çok kanser türünün tedavisinde başarıyla kullanılabilir; başarı olasılığı tedaviye ne kadar erken başlanırsa o kadar yüksektir.