Beslenme biçimi

BESLENME BİÇİMİ

Beslenme biçimi, kişilerin normal beslenme düzenleridir ve alınan toplam yiyecek içecek miktarlarını gösterir. Sağlıklı kalmayı sağlayacak tek şey, dengeli ve normal bir beslenme biçimidir. Batı toplumlarında bunun anlami, beş ana gruba —tahıl, sebze, meyve, protein içeren yiyecekler, süt ürünleri— ait yiyeceklerin, beslenme kılavuzlarında kabul edilen oranlarda tüketimidir. Çeşitli kamu kuruluşları, beslenme biçimiyle sağlık arasındaki ilişkiyi kabul etmekte ve birçok kurum, sağlıklı bir beslenme biçiminin oluşturulması ve sağlıklı beslenme alışkanlıklarının getireceği yararlar konusunda halkı bilgilendirmek için kılavuzlar yayımlamaktadır.

Önerilen miktarlar, yaşa ve kişinin genel sağlık ve enerji gereksinimlerine göre değişmektedir. Dengesiz beslenme, örneğin yağ oranı yüksek yiyeceklerin tüketimine dayalı bir beslenme biçimi, vücut ağırlığının artmasına ya da şeker hastalığı (diyabet) gibi beslenmeye bağlı hastalıklara yakalanma riskinin yükselmesine yol açarak, sağlığa olumsuz etkide bulunur. İyi beslenmenin temeli çeşitliliktir. Uzmanlar, besinlerin tümünün alınabilmesi için, bir hafta içinde 30 farklı yiyecek tüketilmesini önermektedir. Yiyecekler, sindirildikten sonra vücudun kullanabileceği biçimde kalacak olan temel besin maddelerini sağlamalıdır.

Sindirim, yiyeceklerin çiğnenmesi sırasında, enzimler ve yiyeceklerin parçalanmasına yarayan kimyasal maddeler içeren tükürük salgısının üretilmesiyle başlar. Sonra, yiyeceklerin asitler ve başka salgılarla karışacağı mideye, daha sonra da ince ve kalınbağırsaklara geçmesiyle devam eder. Besinler bağırsakların duvarlarından, onları tüm vücuda dağıtacak olan kan dolaşımına geçer. İstenmeyen ya da sindirilemeyen yiyecekler ve atıklar, kalınbağırsakta toplanır ve anüs yoluyla vücuttan atılır. Gençlik döneminde iyi beslenme, gelecekte, özellikle de orta ve ileri yaşlarda sağlığın temelini oluşturur.

İyi beslenme et, balık, bakliyat, tahıl, meyve, sebze ve su gibi temel doğal besinleri içeren bir beslenme biçimiyle başlar. Dengeli beslenme, yağ tüketiminin ve protein bakımından zengin yiyeceklerin kısıtlanması; bunların yerine tahıl, sebze, meyve tüketimine ağırlık verilmesi ve normal miktarlarda yeme alışkanlığının edinilmesi anlamına gelir. Her gün yeterli düzeyde yapılan egzersizler de iştahın düzenlenmesinde önemlidir; bu da yiyecek miktarlarının doğru olarak ayarlanmasına yardımcı olur. Güçlü bir kemik yapısı için temel olan D vitamini üretiminde de güneş ışınları çok önemlidir.

Bireylerin beslenme biçimleri, yaşadıkları ülkede bulunan ya da mevsimlere bağlı olarak değişen yiyecekler gibi, kültürel etkenlerden de etkilenmektedir. Toplumlar, kendi yetiştirdikleri ürünleri daha çok tüketirler. Farklı kültürlerden gelen göçmenler, geldikleri ülkelerde istedikleri yiyecekleri bulamayabilir ve tanımadıkları gıda maddelerini seçmek zorunda kalabilirler. Farkında olmadan, vücut ağırlığı ve sağlık üzerinde zararlı etkileri olan tuz, şeker ya da yağ miktarını artırarak, beslenme biçimlerindeki besin dengesini değiştirebilirler.

Hastanın ameliyata hazırlanmasi, vücut ağırlığının azaltılması, kandaki kolesterol düzeyinin ve alerjik tepkiye yol açan yiyecekletabakası (epitel), vücudun yiyecekleri ve içindeki besinleri işlemden geçirmesine ve emilimini sağlamasına yardımcı olacak bir yapidadır. Parmağa benzeyen binlerce villü, bağırsak yüzeyini büyüterek besinlerin emilimini hızlandırır. Kan damarları besinleri emer ve vücudun diğer bölümlerine dağıtılması için karaciğere taşır. Bağırsak yüzeyi hastalık nedeniyle zarar görmüşse, beslenme biçiminin değiştirilmesi gerekebilir.

rin beslenme düzeninden çıkarılması, sindirimin düzenlenmesi ya da kötü beslenmiş bir kişinin sağlığının düzeltilmesi gibi nedenlerle, bir beslenme uzmanı tarafından bazı koşul ve hastalıklar için yazılmış özel beslenme biçimleri (diyet) de vardır. Beslenme biçimi ve şişmanlık Sanayileşmiş ülkelerde yaşam biçimleri daha hareketsiz hale geldikçe, günlük enerji gereksinimleri de azalmaktadır. Kişiler daha az yürüdükleri ve kol gücü gerektiren işleri daha az yaptıkları için, tüketilen yiyecek miktarının da azaltılması gerekir; ancak yiyeceklerin bollaşması ve kolaylıkla elde edilmeleri, birçok yiyeceğin daha yoğun enerji kaynağı haline gelmesiyle aşırı yeme davranışı yaygınlaşmıştır.

Bunun sonucu olarak birçok kişide şişmanlık ortaya çıkmış, sağlık bozulmuş ve şeker hastalığı (diyabetes mellitus), yüksek tansiyon, kalp hastalıkları gibi şişma: kla bağlantılı hastalıklar artmıştır. Yiyeceklerden sağlanan enerji, kilokalori ya da kilojul olarak ölçülür; 1 kilokalori, 4,2 kilojule eşittir. Aşırı kilolu kadınlar, her gün yediklerinden aldıkları toplam enerji miktarını, yaklaşık 1.500 kilokaloriyle sınırlayarak beslenme düzenlerini ayarlayabilirler; bu şekilde birçoğu fazla kilolarını verecektir. Erkekler günlük 1.800 kalorilik bir enerji mik tarıyla kilo verebilirler.

Sindirim sistemi hastalıkları ve bazı kanser türleri, lifli yiyecekler içermeyen ve yağ oranı yüksek yiyeceklere dayalı bir beslenme biçimine bağlanmıştır. Bu, birçok ülkede kabul edilmiş ve lifli besinlerin tüketimiyle ilgili gereksinimler belirlenmiştir. Arıtımı sırasında birçok yiyeceğin içindeki lif çıkarılsa da, batı toplumlarında lifli besinlerin temel kaynağı tahıllardır