Adrenal bezler

Böbreklerin üst kısmında yerleşmiş olan bir çift küçük, üçgen endokrin bez (doğrudan kana hormon salgılayan bezler). Her adrenal bezin iki farklı kısmı vardır: dışta adrenal korteks ve daha küçük, içte yerleş miş adrenal medulla.

ADRENAL KORTEKS

Adrenal korteks aldosteron salgılar ve bu hormon, idrarla atılan sodyum miktarını azaltarak kan hacminin ve kan basıncının korunmasına yardım eder. Korteks, küçük miktarlarda androjen hormonlar yanısıra hidrokortizon ve kortikosteron da salgılar. Hidrokortizon vücudun yağları, proteinleenfeksiyonun ya da bir başka akut hastalığın ortaya çıkması akut adrenal yetmezliği başlatabilir. Bozulmuş kan akımı Adrenal bezlerin kan akımının arter hastalığı sonucunda kesilmesi ya da azalması Addison hastalığının veya akut adrenal yetmezliğin bir diğer olası nedenidir. Tümörler Adrenal bezlerde kanser veya kanser olmayan büyümeler az görülür ama genellikle aşırı hormon salgılanmasına vol acar. Adrenal korteksin tümörü aldosteron salgılayabilir ve susuzluk ve yüksek kan basıncı gösteren bir durum olan primer aldosteronizme (Conn hastalığı da denir) yol açabilir. Tümör hidrokortizon salgılayarak kas erimesi ve gövdede obezite dahil olmak üzere çeşitli özellikler taşıyan Cushing sendromuna da neden olabilir. Androjenler de aşırı miktarda üretilebilir ve kadınlarda erkeksi özellikler ortaya çıkmasına neden olabilir. İki tip tümör adrenal medullayı etkileyebilir; feokromositoma ve çocukları etkileyen nöroblastoma. Bu tümörler asırı adrenalin (epinefrin) ve noradrenalin (norepinefrin) salgılanmasına yol açabilir. Diğer hastalıkları Bircok durumda adrenallerin aktivitesi bezin kendisinin bir hastalığı ile değil, bezlerin aktivitesini etkileyen hormonların kan düzeyinin artması ya da azalması ile bozulmaktadır. Adrenal korteks tarafindan hidrokortizon üretimi pitüiter bezden salgılanan ACTH (adrenokortikotropik hormon) tarafindan ri ve karbohidratları kullanmasını kontrol eder ve aynı zamanda, vücudun stresle başa çıkmasına yardımcı olmakta da önem taşır. Hidrokortizon ve kortikosteron iltihabi reaksiyonları ve immün sisteminin bazı aktivitelerini de baskılar. Adrenal korteks tarafindan hormon üretimi, beynin merkezinde hipotalamusta ve onun altında pitüiter bezde üretilen ACTH gibi diğer hormonlar tarafindan yönetilir. (bkz. geri besleme mekanizması kutusu).

ADRENAL MEDULLA

Adrenal medulla vücudun fiziksel ve duygusal strese karşı ilk savunma hattı olan otonom sinir sisteminin sempatik bölümünün bir parçasıdır. Medulla, sempatik sinirler tarafından uyarıldığında yanıt olarak kontrol edilir. Pitüiter bezin tümörü ya da diğer hastalıkları veya akciğer, meme ve diğer yerlerin tümörleri aşırı ACTH salgılanması yaparak adrenallerde aşırı hidrokortizon üretimine ve böylece Cushing sendromuna yol açabilir. Pitüiter hastalik Cushing sendromunun bir nedenidir. ARAŞTIRILMASI Kan ve/veya idrar testleri adrenal tümörlerde ortaya çıkan yüksek adrenal hormon düzeylerini belirleyebilir. Bu testler Cushing sendromunda ortaya çıkan yüksek doğal kortikosteroidleri ve konjenital adrenal hiperplazide ortaya çıkan düşük düzeyleri de saptayabilir. Eğer Addison hastalığından kuşkulanılırsa tuz ve potasyum düzeylerini ölçmek için kan testleri kullanılabilir; kortikosteroid hormon düzeylerini ölçmek için daha ileri kan testleri yapılabilir. Addison hastalığı tanısı, normal koşullarda adrenal bezleri uyaracak olan ACTH enjeksiyonuna yanıt ile doğrulanabilir. MRG ve BT taraması adrenal bezlerin anormalliklerini saptayabilir ve bir adrenal tümörün varlığını doğrulayabilir. Bu taramalar hormon düzeylerinde adrenal tümöre bağlı artışlar ile pitüiter tümöre bağlı artışları da ayrıdedebilirler. Ultrason taraması konjenital adrenal hi perplazi varlığında bir adrenal tümör olup olmadığını ortaya koyabilir. adrenalin (epinefrin) ve noradrenalin (norepinefrin) hormonlarını salgılar. Bu sinirler en cok stres zamanlarında aktiftirler. Bu hormonların dolaşıma salgılanması sempatik sinir uyarılmasına benzer etkiler yapar. Kalp hızı ve kalp kasının kasılma gücü artarak daha fazla kanın vücuda pompalanmasını sağlar ve hava yolları soluk alıp vermeyi kolaylaştırmak için genişler. Hormonlar barsaklarda, böbreklerde ve karaciğerdeki kan damarlarını daraltır ve iskelet kaslarını besleyen kan damarlarını genişletir. Sonuçta aktif kaslara daha faz la ve iç organlara daha az kan gider adrenal hiperplazi, konienital Doğumdan beri mevcut olan, bir enzim (katalizör olarak davranan bir protein) defektinin adrenal bezlerden kortikosteroid hormonların (hidrokortizon ve aldosteron) üretimini durdurduğu seyrek rastlanan bir genetik hastalık. SEMPTOMLARI Enzimin yaptığı durdurma aşırı miktarda androjen (erkek cinsiyet hormonu) üretimine neden olur ve bu, etkilenmiş fetusta anormal genetik gelişmeye yol açabilir. Kadınlarda bu androjenler klitoriste büyüme ve vulvanın dış dudaklarında bir miktar yapışma yapabilir ve genital belirsizliğe neden olabilir (bkz. cinsiyetin belirlenmesi). Bazı etkilenmiş erkeklerde, ya doğumda görülen ya da daha sonra gelişebilen penis büyümesi mevcuttur. Enzim defektinin diğer etkileri arasında hipotansiyon (düşük kan basıncı), hipoglisemi (düşük kan şekeri), kilo kaybı ve dehidratasyon bulunmaktadır. Yetersiz hidrokortizon üretiminin bir sonucu olarak ACTH hormonunun aşırı salgılanmasına bağlı olarak adrenal bezde hiperplazi (büyüme) ortaya çıkar. Deri katlanma yerlerinde ve göğüs uçları çevresinde aşırı deri pigmentasyonu oluşabilir. Ciddi olgularda konjenital adrenal hiperplazi doğumdan hemen sonra belirgindir. Hafif olgularda semptomlar daha sonra ortaya çıkar ve bazen erkek çocuklarına zamanından önce ergenlik, kız çoADRENAL BEZLERİN ANATOMİSİ Bazen suprarenal bezler olarak adlandırılsalar da adrenal bezler böbreklerin üst ucunda yerleşmiştir. Her bez iki bölgeye ayrılmıştır: adrenal korteks (metabolizmayı etkileyen hormonlar salgılar) ve adrenal medulla (sempatik sinir sisteminin bir parçasıdır). İnferiyör vena kava Adrenal bez Renal venler cuklarda adet gecikmesi, hirsutizm (aşırı kıllanma) ve kısırlık olasılığı vardır.

TANISI VE TEDAVİSİ

Tanı kanda ve idrarda kortikosteroid hormonların ölçülmesi ile doğrulanır. Adrenal bezlerde hiçbir tümör olmadığının doğrulanması için ultrason taraması yapilabilir. Konjenital adrenal hiperplazinin tedavisi hormon replasmanı (yerine konması) ile yapılır. Eğer tedaviye çok erken başlanırsa genellikle normal cinsel gelişme ve fertilite (doğurganlık) elde edilir.