Amfizem

Alveollerin (bkz. alveol, pulmoner) duvarlarının ilerleyici şekilde harap olduğu ve bu nedenle de gaz alışverişi yapılacak akciğer alanının daraldığı bir hastalık. Her akciğerde milyonlarca bulunan alveoller, bronşiyollerin (ince hava pasajları) sonundaki hava torbası gruplarıdir. Ince duvarlarından, solunum ile alinan oksijen kan dolaşımına geçer ve kar bondioksit kapillerlerden dışarı verilen soluğa taşıır. Amfizem sıklıkla aynı zamanda KOAH olarak da bilinen kronik obstrüktif akciğer hastalığı (bkz. pulmoner hastalık. kronik obstrüktif) durumunda görülen kronik bronşitle birlikte gelişir. NEDENLERİ Hemen hemen tüm vakalarda amfizem, sigara içmenin direkt sonucudur. Nadir vakalarda, vücutta alfal-antitripsin adı verilen bir kimyasalın genetik eksikliği amfizemle sonuçlanır ve az sayıda kişide aynı zamanda karaciğeri de etkiler (bkz. alfal-antitripsin eksikliği). Tütün kullanımı ve diğer hava kirleticilerin alveoller içinden, alveol duvarlarında hasara yol açan kimyasallar salınıminı provoke ederek amfizeme yol açtığına inanılmaktadır. Alfal-antitripsinin bu kimyasal hasara karsı koruduğu düsünülmektedir; bu nedenle özellikle bu maddenin eksikliği görülen kişiler amfizemden çok kötü etkilenir. Hasar başlangıçta hafiftir, fakat ağır içicilerde giderek kötüleşir; alveoller patlar ve daha az sayıda, daha büyük, ve sonuçta oksijen ve karbondioksit alışverişini bozacak daha küçük yüzey alanı olan keseler oluşturmak üzere birleşirler. Yıllar icinde etkinliklerini daha da azaltacak sekilde, akciğerler artan oranda daha az elastik hale gelir.

BELİRTİLER VE İŞARETLER

Başlangıçta hiçbir belirti yoktur, ancak hastalık ilerledikçe ve akciğerler hasardan çekmeye başladıklarında, gittikçe artan bir nefes darlığı oluşur. Bazı kişilerde, hava akciğerlerde tutulduğundan göğüs fıçı şeklini alır. Aynı zamanda kronik bir öksürük (eşlik eden bronşit nedenyile oluşan) ve hafif bir hırıltı olabilir. Sonunda (bazen uzun yıllar sonra) kandaki oksijen seviyesi düşmeye başlar. Bazı vakalarda, kor pulmonere (kalbin sağ kısmında büyüme ve gerilme) yol açan pulmoner hipertansiyon (pulmoner arterde artan kan basıncı) gelişir. EtE kilenen kişiler kandaki oksijen azlığı nedeniyle maviye dönmeye başlarlar; sonrasında bacakları ödem (dokularda sıvı toplanması) sonucu şişmeye başlar. Diğer hastalar daha sık nefes alıp vererek ve dolayısıyla normal renklerini koruyarak oksijen eksikliğini kompanse edebi lirler. Çok kişi bu iki uç durum arasında bir yerlerde belirti gösterir. E TANI Tani, hastanın belirti ve işaretleri, göğüs muayenesi ve değişik testlerle konur. Kandaki oksijen ve karbondioksit yoğunluklarını ölcmek icin bir arterden alınacak kan örneği analiz edilebilir; kan oksijen seviyeleri alternatif olarak oksimetre kullanılarak da ölçülebilir. Bu bozukluğa ait bir aile hikayesi varsa alfal-antitripsin eksikliği için bir kan testi yapılabilir. Belirtilerden sorumlu olabilecek bir baska akciğer hastalığını ekarte etmek ve akciğerlerin ne kadarlık bir alanının etkilendiğini belirlemek için göğüs röntgenleri alnabilir. Solunum kapasitesini ve alveollerin gaz alışverişindeki etkinliğini değerlendirmek için akciğer fonksiyon testleri yapılır.

TEDAVİ VE ÖNLEME

Bir kez akciğer harabiyeti oluştuğunda, bunu geri döndürebilecek bir tedavi yoktur. Ancak sigara kullanımını bırakmak akciğerlerin bozulma hızını büyük ölçüde azaltacaktır. Kalan akciğer dokusunun etkinliği değişik yollarla iyileşti rilebilir. Örneğin, bronşiyolleri genişlet mek için bronkodilatör ilaçlar verilebilir. KOAH'nın belirtilerinin alevlenmesini önlemeye yardımcı olmak için kortikosteroid içeren bir aerosol reçetelenebilir ve alfal-antitripsin eksikliği olan hastalar, alfal-antitripsin yerine koyma teda visi alabilirler. Eğer enfeksiyon gelişirse antibiyotik ilaçlar reçetelenebilir ve eğer ödem varsa diüretik ilaçlar artmış idrar çıkışına neden olarak vücuttaki sıvı miktarını azaltmaya yardımcı olabilirler. Eğer kan oksijen seviyesi devamlı şekilde düşükse evde oksijen tedavisi gerekebilir. Bir akciğerlerinde sınırlı bir alanda amfizemi olan kişilere, kalan akciğer dokusunun tekrar genişlemesine imkan tanimak amacıyla, etkilenmiş doku alanının çıkarılması için cerrahi önerilebilir. Eğer solunum güçlüğü hayati tehdit oluşturuyorsa, tek bir akciğer nakli operasyonu (bkz. organ nakli cerrahisi) düşünülebilir.