Paraliz (felç)

Bir veya daha fazla kasın kasılma yetisinin kaybı sonucunda kontrollü haraketlerin tam veya kısmi kaybı. Felç geçici veya kalıcı olabilir ve ufak bir yüz kasına etki edebildiği gibi vücuttaki pek çok büyük kasa da etki edebilir. Etkilenen alanlarda his kaybı da olabilir. Felç aynı zamanda palsi olarak da bilinir. TİPLERİ Felçler, etkilenen kaslar ve etkilenen kaslarda oluşan etkiye göre sınıflandırılır. Vücudun bir yarısının paralizine hemipleji denir. Vücudun her iki tarafındaki alanlar (örneğin ayaklar) etkilenmesine dipleji denir. Dört uzuv ve gövde etkilenmişse bu paralize kuadripleji veya tetrapleji denir. Parapleji her iki bacağın ve bezen gövdenin bir kısmının paralizidir. Buna ek olarak, paraliz flasid (gevşekliğe yol açan) veya spastik (sertliğe yol açan) olarak da adlandırılabilir. NEDENLERİ Vücut hareketlerini kontrol eden kaslar, beynin motor korteksinde oluşan uyarılarla kasılırlar. Bu uyarılar omurga ve çevresel sinirler aracılığıyla yayılarak kaslara ulaşır. Felç, bu sinir yolunun her hangi bir yerindeki yaralanma veya bozukluk sonucunda oluşabilir. Ayrıca, kastaki bir bozukluktan da kaynaklanabilir. Beyin sorunları Felcin en yaygın görülen nedeni inmedir. İnme, yırtılan bir kan damarının kanaması veya beynin bir bölgesini besleyen kan damarında oluşan pihtı sonucunda o bölgenin oksijen alamaması durumunda oluşur. Felç, beynin etkilenen tarafiına göre vücudun karşı tarafında meydana gelir çünkü motor sinirler beyin sapında çapraz yaparak diğer tarafa geçerler. Hemipleji, hareketleri kontrol eden beyin bölgesinin hasar görmesi sonucunda oluşur. Bu tip bozukluklara örnek olarak beyin tümörü, beyin absesi veya beyin kanaması verilebilir. Bazı felç tipleri, küçük hareketlerin kontrolleri ile ilgili sinir sistemi bölümlerinin hasar görmesinden kaynaklanır (beyincik ve bazal ganglia gibi). Parkinson, bazal gangliada dopamin eksikliğinden kaynaklanır. Kranial sinir hasarı cesitli kas ve fonksiyonları etkileyebilir. Örneğin, yüz sinirlerinde meydana gelen hasar (yedinci kranial sinir) yüz kaslarında güçsüzlüğe (bkz. fasiyal palsi - yüz felci) ve tat alma kaybına yol açar. Omurilik sorunları Eğer omurilik hasar görürse veya burada hastalık ortaya çıkarsa felç, etkilenen bölgenin altındaki sinirlerden sinyal alan kaslarda meydana gelir. Omurilikte baskı ve hasar, bir veya daha fazla omurun kırılmasından (örneğin, trafik kazasında olduğu gibi çok ciddi yaraalanmalarda) veya disk prolapsına (kaymış disk) bağlıdır. Omuriliği etkileyen hastalıklar multiple skleroz ve poliomyelit gibi hastalıklardır. Çevresel sinir hastalıkları Nöropati olarak adlandurlan belli sinir hastalıklari, çevresel sinirleri etkiler ve farklı derecelerde felce neden olur. Nöropatiler şeker hastalığı, (bkz. diyabetik nöropati), vitamin eksikliği, karaciğer hastalığı kanser ve bazı ilaç ve metallerin toksik etkilerine bağlıdır. Kas hastalıkları Kaslarda meydana gelen belli hastalıklar (musküler distrofi gibi) felce neden olabilir. Geçici paraliz bazen mistenia gravis hastalığında da söz konusudur. TEDAVI Münkünse, altta yatan neden tedavi edi lir. Eklemlerin hatalı konumlarda kilitlenmelerini önlemek için hem geçici hem de kalıcı felce fizyoterapi uygulanır. Buna ek olarak, geçici paralizi olan hastalarda kasları ve eklemleri korur ve güçlendirir, böylece iyileşmenin ardından bir dereceye kadar hareket sağlanmış olur. Yatak veya tekerlekli sandalyeye bağlı olan felçli hastalar için bakım gereklidir. Aksi taktirde uzun süren hareketsizlik sonucunda bu kişilerde yatak yaralari, derin ven trombozu, idrar yolları enfeksiyonu, kabızlık ve uzuvlarda şekil bozuklukları ortaya çıkmaya başlar.