Dil

Dil

Dilin büyük bir kısmı, kastan meydana gelir. Dilin iç kısmında yer alan içsel kaslar, dilin şeklinin değişmesinden sorumludur. Çene kemiği, kafatası ve damağa bağlı olan dış kaslarsa, dilin konumunu değiştirir. Dil sırtında papilla adı verilen küçük çıkıntılar bulunur; bu çıkıntıların üç türü vardır. Koni şeklindeki minik çıkıntılar (filiform papillae), tat cisimciklerini içermez. Gıda maddelerini tutmakla görevli bu çıkıntılar, dilleriyle tüylerini temizleyen kedi gibi hayvanlarda oldukça gelişmiştir. Bazı çıkıntılar, mantara benzer (fungiform papillae). Koni şeklindeki çıkıntılara oranla, sayıca daha az olan bu çıkıntıların bazılarında tat cisimcikleri bulunur ve kırmızıdırlar.

Dilin uç kısmından geriye olan bölümünün yaklaşık üçte ikisinde V şeklinde gruplar halinde 7-12 çanaksı çıkıntı (vallate papillae ya da oval) yer alır. Bu çıkıntıların bir kaleyi çevreleyen hendek gibi, derin bir çukurla çevrili, merkezi bir yükseltisi vardır. Bu hendeğin duvarlarında yer alan tat cisimcikleri, sıvılarla sürekli yıkanarak gıda maddeleri tat cisimciklerinden arındırılır; böylece yeni tat uyarıcıları algılanabilir. Diğer tat cisimcikleri, damak, gırtlak kapağı ve yutak gibi komşu bölgelerde yer alır. Dilin çanaksı çıkıntıların arkasındaki yutak kısmi, dil tonsili adı verilen lenf sıvısı sistemine ait bir organ içerir.

Dil tonsili, vücudun ağızdan giren mikroorganizmalara karşı savunulmasından sorumludur. Tükürükbezleri, ağız içinde tükürük salgılar. Bu sıVI, yutma işlemini kolaylaştırmak için gida maddelerini islatır ve sindirimin ilk evresinde gida madnin iltihaplanması, sisme ve ağrıya neden olur. Dil altı salgıbezleri, dilin altında yer alır. Tükürükbezlerinin üç farklı çifti vardır: Kulak yanı (parotid), dil altı ve altçene kemiği altı salgibezleri. Kendilerine özgü bir hücre düzeni olan bu çiftlerin her biri, belli oranda farklı özelliklere sahip tükürük üretir. Kulak yanı salgıbezlerinin ürettiği ince tükürük, özellikle nılan enzimler içerir.

Altçene kemiği altı salgıbezleri, enzim üreten serum hücreleriyle mukus üreten hücrelerin karışimından meydana gelir. Salgiladığı tükürüğün çoğunluğu sudan oluşur. Bu salgıbezi, süt ya da kaymağa benzeyen, ağzı yağlayan, daha yoğun ve sulu bir mukus üretir. (salgı yapıcı hücre salgısı oluşturur) Eklenti kanallar (salgı yapıcı hücrelerden) (serum hilalini oluşturur) Dilin büyük bir kısmı, iki gruba ayrılabilen kastan oluşur. İlk gruba, içsel dil kasları adı verilir. Dilin içinde bulunan bu kaslar, dilin şekil değiştirmesinden sorumludur. İçsel dil kaslarının lifleri, üç yönde yerleşmiştir: Dikey, boylamsal ve yatay. Dikey lifler kasıldığında dil incelir.

Dil boyunca uzanan boylamsal lifler kasıldığında dil kısalır. Yatay liflerse kasılarak dili daraltır. Bazı kişilerin genetik olarak belirlenen farklı yatay lif gruplarını ayrı ayrı denetleyerek dillerini yukarı ya da aşağı doğru kıvırma yetenekleri vardır. Çene kemiği, kafatası ve damağa bağlı olan dış dil kasları, dilin konumunu değiştirir. Çenenin hemen altında boyunda yer alan küçük bir kemik olan dil kemiği, hava yolunu ezilmekten korur. Dış dil kasları, dili öne doğru (genioglossus kas-altçene kemiği arka yüzüyle dil tabanı arasında uzanan yelpaze tarzındaki kas), arkaya doğru (stiloglossus kas), yukarı doğru (palatoglossus kas) ve aşağıya doğru (hyoglossus kas) hareket ettirebilir.

Dil kaslarının büyük bir kısmı, beyne mesaj ileten kafatası sinirlerinden biri olan dil atı siniri (hipoglossal sinir) tarafından beslenir. Dilin alt kısmı, yumuşaktır ve tükürük bezlerinin salgılarıyla oldukça nemli tutulur. Dil altı ve altçene kemiği altı salgıbezleri kanallarının delikleri, dilin altında yer alır. Dil altı salgıbezleri, dilin alt kısmının her iki yanında ağzın tabanında bir sırt oluşturur. Dilin alt yüzeyi üzerinde bir orta çizgi sırtı vardır (frenulum). Bu sırtın her iki yanında dilin çiftli derin damarları yer alır; bu damarlar, ince yüzey tabakasının altından görülebilir.