Yumurtlama (ovulasyon)

YUMURTLAMA (OVULASYON)

Ovulasyon, olağan bir âdet dögüsünün 14. günü civarında yumurtalıktan yumurtanın bırakılmasıdır. İki yumurtalıktan birisinde gerçekleşebilir; sol veya sağ yumurtalıktan hangisi olacağının seçimi rastgele bir işlem gibi görünmektedir. Ovulasyondan önce, her âdet döngüsünün ilk yarısında, her biri bir yumurta ve onu çevreleyen salgı hücrelerinden oluşan yeni foliküller gelişmeye başlar. Bu folikülerin çoğu, genelde sonunda sadece bir tane kalana kadar olgunlaşmalarının değişik safhalarında bozulur. Bu foliküllerin gelişimi hipofiz bezi tarafından salgılanan bir gonadotropin olan folikül uyarıcı hormon (FSH) tarafından uyarılır.

Foliküller geliştikçe salgı hücreleri gittikçe artan miktarlarda östrojen üreterek kana verirler. Kandaki östrojen belirli bir konsantrasyona ulaştığında, hipofiz lüteinleştirici hormon (LH) adı verilen bir başka gonadotropini yayması için uyarılır. Bu hormon, yumurtalık yüzeyindeki geçici bir kırık aracılığıyla ovulasyonu başlatır. Fallop tüpünün yumurtalığa bitişik olan açık ucu yumurtayı tüpün içine çeker. Yumurta burada ya döllenir ya da sonraki birkaç gün içinde bozulur. Eğer döllenme gerçekleşirse rahime taşınır. Bazen fallop tüpü yumurtayı toplamayı başaramaz, bu durumda yumurta periton boşluğu içine düşer.

Eğer bundan sonra döllenme olursa, sonuçta leğen boşluğundaki veya peritondaki organlardan birisi üzerinde ektopik yerleştirme oluşabilir (dış gebelik —tıbbi danışman notu). Ovulasyondan sonra yumurtalık içinde kalan salgı hücreleri hamilelik dışı bir döngüde 26. güne kadar progesteron ve az miktarda östrojen üretecek olan korpus luteuma dönüşür. O zaman korpus luteum kan progesteron konsantrasyonlarındaki âdetle sonuçlanan hızlı bir düşüş ile birlikte bozulur. Ovulasyonun olup olmadığını veya ne zaman olduğunu berlirlemek kısırlığın sebebini ortaya çıkarmak, “doğal” doğum kontrol yöntemleri ve gebelik ihtimalini artırmak konularında önemlidir.

Ovulasyonun düzenini saptamak için birkaç döngü boyunca testler yapılmalıdır. En basit yöntem, günlük vücut sıcaklıklarını ölçerek bunları bir sıcaklık tablosuna kaydetmektir. Döngünün ilk yarısında Yumurtalıktan bir yumurta bırakılması yumurtlama olarak bilinir ve âdet döngüsünün 14. günü civarında meydana gelir. Bir masını sağlar. ve fallop tüpü içine çekilir. Diğer teknikler, işlevsel bir korpus luteum ve progesteron üretiminin sadece eğer ovulasyon gerçekleşmişse olabileceği gerçeğine dayanır. Döngünün ikinci döneminde kan progesteron seviyeleri ölçülerek veya progesteron üretimi ile tutarlı değişikliklerin olup olmadığını görmek için rahim döşemesinden biyopsi alınarak tanı konabilir.

Gelişen foliküllerin ultrasonla görüntülenmesi yöntemi Bazı kadınlarda kanama ile beraber görülen leğen boşluğu ağrısı ovulasyon ile ilişkili olabilir. Yumurtlamanın olmaması döngüsü, ovulasyonun olmadığı ve dolayısıyla korpus luteumun oluşmadığı bir döngüdür. Yine de rahim kanaması olabilir ama bu progesterondan çok östrojenin azalmasının sonucudur ve çoğu kez düzensizdir. Üreme çağındaki bir kadında ovulasyon yetersizliği, yumurtalıkları etkileyen hormonları üreten hipofiz gibi organlardaki işlev bozukluğu sebebiyle olabilir. Ayrıca tedavi belirli ilaçların, obezitenin, yetersiz beslenmenin sonucu olabilir veya psikolojik bir temelden kaynaklanabilir.

Bazı vakalarda clomiphene citrate (clomifen) gibi verimlilik ilaçları ile ovulasyon yeniden sağlanabilir. Çoklu ovulasyondan kaçınmak için dozlar düşük tutulur. Yumurtlamanın olmayacağı döngüleri, bile bile başlatmak için doğum kontrol hapları kullanılır Yumurtlamanın gerçekleşmediği döngüler, âdetin ilk başlangıcından (menarş) sonraki birkaç ay, hormon düzeni olgunlaşana kadar sürebilir. Menapoz öncesinde de, hormon değişikliklerinin sonucu olarak görülebilir. Bazen yalancı menapozdan birkaç yıl sonra ovulasyon meydana gelebilir.