Uyku bozukluklari ve hastaliklari

UYKU BOZUKLUKLARI VE HASTALIKLARI

Luk (insomniya), narkolepsi (gündüzleri görülen aşırı uyku eğilimi), huzursuz bacak sendromu (akatizi), gece dehşeti, kabus gör me, diş gıcırdatma (bruksizm), uykuda konuşma (somnilokizm), uyurgezerlik (somnambülizm), horlama, uyku apnesi ve altını ıslatma gibi bozukluklardır (enuresis). İyi uyuyamadığını söyleyen bir kişinin, araştırıldığında, uykularında çok hareket ettikleri için rahatsız oldukları, REM uykusunun diğer insanlara göre daha kısa olduğu ve bazen uyandıkları görülse de, genellikle zannettiklerinden daha iyi uyudukları saptanmıştır. Bu tip kişiler, ilaç ya da davranış tedavileriyle iyileşmektedir. Canlı, korkutucu kabuslar, yaşamın herhangi bir döneminde görülebilir.

Genellikle uyku döngüsünün son üçte birlik kısmında görülür ve kolayca anımsanırlar. Kabuslar, yaşanan zorlukları ya da kaygıları yansıtır. Ara sıra görülen kaygı verici rüyalar, birçok kişide kabusların habercisidir. Gece dehşeti, genellikle çocuklarda, ara sıra da gençlerde görülür. Bunlar, kabuslardan biraz farklıdır. Çocuk, yatağında dimdik oturur ve çığlıklar atar ya da bağırır; bunlar, bazen mantıkli, bazen de mantıksızdır ve çocuğu avutmak zordur. Bu sırada çocuğun uyandırılması önerilmemektedir, çünkü bu, zihinsel karışıklığa ya da sıkıntıya yol açabilir. Uykunun bu kısmı, sabah unutulacaktır.

Çok sık olmadıkça ya da tıbbi öneri gerektiren başka nedenler olmadıkça, tedaviye gerek yoktur. Huzursuz bacak sendromu oldukça yaygındır ve uykuya dalmadan kısa bir süre önce görülür. Çoğunlukla, 50 yaş üzeri kişilerde, hamile kadınlarda ve stres altındaki kişilerde görülmektedir. Bazı kişilerde bu bacak hareketleri rahatsızlık verebileceğinden, benzodiyazepinler (psikiyatride kullanılan sakinleştirici ilaçların bir çeşidinin etken maddeleri) ile tedavi edilebilmektedir (hamilelerde değil). Uyku sırasındaki konuşmalar, genellikle mantıksız mırıldanmalardır. Her yaşta yaygın olarak görülür.

Bazen, gece dehşetleriyle, uyurgezerlikle ve uykudan uyandırılma sırasındaki zihin bulanıklığıyla ilişkilidir. Uyurgezerlik, çoğunlukla çocuklarda ve ergenlerde görülen, karmaşık otomatik davranışlardır. Genellikle 15 dakikadan az sürer ve uyku döngüsünün ilk üçte birlik kısmında görülür. Uyurgezerler, yataklarından kalkarlar ve adeta belirlenmiş bir yolda yavaşça yürürler. Yemek yeme ya da giyinme gibi davranışlar da görülebilir; ancak hareketler otomatik ve denetimsizdir. Uyurgezerlik sıkıntı, kaygı, uykusuzluk, idrar yapma gereksinimi, gürültü ya da ilaçlarla ilişkili olabilir. Genellikle, ailede daha önce görülmüştür.

Uyurgezerler için yapılacak en iyi şey, onu olabilecek kazalara karşı korumaktır. Diş gıcırdatma, uykunun belirli bir aşamasıyla ilişkili değildir ve uykuyu pek etkilemez.

Uyku ile ilgili diğer sorunlar; doğru zamanda yeterli miktarda uyuyamayan, bu nedenle uykuya dalma ve uykuyu sürdürme zorlukları yaşayan, belki de gündüz uyanık kalmakta da zorlanan ergenlerde yaygın olarak görülen uyku sağlığıyla ilgili eksik bilgi; fazla ışık ya da gürültü (ya da her ikisi birden) gibi çevresel etkenlerden kaynaklanan uyku bozuklukları; uyku sırasında soluk almakta zorluk yaratan uyku apnesi; yatak ıslatma; hiposomniya (çok az uyku uyuyabilme) ve hipersomniya (uyku süresinde normalden % 25 oranında bir artış görülür ve bu, kişide ciddi sorunların olduğunu gösterebilir).