Sistemi

SİSTEMİ

Otonom sinir sistemi, sinir sisteminin görece otomatik olan bedensel işlevleriyle ilgili olan kısmıdır. Vücudun sabit iç çevresini ve düzenli kalp atış hızıyla kan basıncını koruma eğilimi, homeostaz olarak adlandırılır. Birçok vücut sistemi homeostaz katkıda bulunurken, otonom sinir sistemi, büyük olasilıkla, en önemli olanıdır. Otonom sinir sisteminin etkinliklerinin çoğunluğu biz farkına varmadan gerçekleşir ve bu nedenle sistem istemsiz sinir sistemi olarak da adlandırılabilir. Yine de bazı bedensel işlevler bilinçli hareketlerle etkilenebilir Rahatlama terapisinin kan basıncı üzerindeki etkisi bunun bir örneğidir.

Otonom sistemin etkinliklerinin birçoğu vücuttaki organların ve dokuların hareketleriyken (örneğin motor işlevlerin), otonom sisteme eşlik eden birçok duyusal sinir de vardır. Bu duyusal sinirler iç organļar hakkında merkezi sinir sistemine bilgi dönüşü yapar (dolu bir midenin duvarındaki gerilim veya kalp ve damar sisteminin parçalarında kan basıncı gibi). Bu bilgi beyni ve omuriliği vücuttaki değişiklikler hakkında bilgilendirmek açısından önemlidir ve vücut içi koşulları oldukça sabit bir durumda tutmak için uygun denetim işlemlerinin yapılmasına olanak tanır.

Otonom sinir sistemi; beyin ve omurilikteki bazı sinir hücrelerinden (nöronlar), merkezi sinir sisteminden çıkan liflerden, vücudun çeşitli boşluklarındaki sinir hücresi yığınlarından ve iç organlar arasında dağılmış olan sinir liflerinden oluşur. Vücut boşluklarındaki sinir hücresi yığınlarına ganglion denir. Bu ganglionlar, pleksus denilen; kalp, akciğerler, karındaki atardamarın ve leğen boşluğundaki kuyruksokumu kemiğinin önünde bulunan sinir lifi ağlasistemi, kasların istemli denetimiyle ilgili olan duyusal sinir sisteminden birkaç yönüyle farklıdır.

Otonom sinir sisteminde, merkezi sinir sistemi ve denetlenen organ arasında iki veya daha fazla sinir hücresi dizisi vardır; duyusal sinir sistemindeyse merkezi sinir sistemi ve denetlenen kas arasında yalnızca bir sinir hücresi vardır. Duyusal sinir sistemi sinir hücrelerinin gövdeleri beyinde, omurilikte ve dolaysız denetim altında kasa giden aksonlarda veya sinir liflerindedir. Hücre gövdeleri, omurilikte veya beyin sahında bulunan otonom sinir sistemi sinir hücrelerine, preganglionik (merkezi büyük sinir hücrelerinden önce yerleşmiş) sinir hücreleri denir.

Hücre gövdeleri ganglionda bulunan sinir hücrelerine ise postganglionik (merkezi büyük sinir hücrelerinden sonra yerleşmiş olan) sinir hücreleri denir.

Hem duyusal hem de otonom sinir sistemleri asetilkolin denen sinirlerarası iletimi sağlayan salgı olarak kullanırken, otonom sinir sisteminin sempatik kısmı ayrıca postganglionik sinir hücrelerinden düz kaslara ve diğer hedef dokulara bırakılan norepinefrin (noradrenalin) adlı kimyasalı da kullanır Duyusal ve otonom sinir sistemleri arasındaki bir diğer fark, duyusal sinir sisteminde istemli kasları denetleyen sinir liflerinin tamamının kalın miyelin kılıfları varken; otonom sinir sisteminde yalnızca preganglionik sinir hücrelerinin miyelin kılıfları vardır.

Sinir liflerinin çevresindeki miyelin kılıfları sinir uyarılarının hızlı iletilmelerine katkı sağladığı için, duyusal veya istemli sinir sistemi kaslar üzerinde çoğunlukla, otonom sinir sisteminin iç organlar üzerindeki etkisinden daha hızlı etkir.