Karmaşa

KARMAŞA

Karmaşa, kişinin zamandan, mekandan ve kendinden emin olmadığı zihinsel bir durumdur. Karmaşa içindeki kişi, kolayca şaşırabilir ve karar verme ya da derli toplu düşünmede sorun yaşar. Bu durum, yaşlı insanlarda özellikle geceleri daha yaygın olarak görülür; çünkü geceleri kişinin kendini yönlendirebilmesi için çok az uyarıcı vardır. Karmaşa, hastanede yatan hastalarda da sıkça görülen bir durumdur. Aniden (akut karmaşa ya da deliryum —yoksunluk sonucunda görülen titreme, hayal görme ve saldırganlık hali— gibi) ya da zaman içinde yavaş yavaş meydana gelebilir. Geçici ya da kalıcı olabildiği gibi nedenine bağlı olarak üstesinden gelinebilen bir durum olabilir.

Karmaşa, genellikle fiziksel bir hastalığın belirtisi olarak ortaya çıkar. Karmaşanın yaygın nedenleri arasında alkol zehirlenmesi ya da alkolün bırakılması, düşük kan şekeri, baş travması ya da yaralanması, sıvı ya da elektrolit dengesizliği, beslenme bozuklukları B-3 vitamini (niasin), B-1 vitamini (tiamin), C vitamini ya da B-12 vitamini eksikliği, yüksek ateş (hipertermia), vücut sıcaklığındaki ciddi düşüş (hipotermia), kanda yetersiz oksijen bulunması (hipoksi; örneğin, akciğer hastalıklarında görülebilir), güneş çarpması, ilaçlar (atrofi ya da merkezi sinir sistemine yönelik depresanlar) ve uyuşturucu maddelerle uyku ilaçlarının bırakılması sayılabilir.

Akut karmaşa ya da deliryum, birkaç saat ya da birkaç gün içinde gelişir. Deliryumda kişi, nerede bulunduğu, hangi gün ya da yılda olduğu hakkında karmaşaya düşebilir; kişinin dikkati oldukça dağınıktır ve kolayca başka yöne kayabilir. Bellek, genellikle zayıftır ve konuşmada ya da diğerlerinin söylediklerini anlamada sorun yaşanır. Konsantrasyon zayıflığı, huzursuz bir heyecan durumu, anlamsız hareketler, sanrılar ve saplantılar da görülebilir. Deliryumda yaşlı kişilerin ruhsal durumları değişebilir, korkup kaçmaya çalışabilirler.

Deliryumun yaygın nedenleri arasında şiddetli enfeksiyonlar ve yüksek ateş (özellikle yaşlılarla küçük çocuklarda), uyuşturucular, alkol, reçeteyle satılan bazı ilaçlar, su kaybı, nöbetler, kanda yetersiz oksijen (hipoksi) ve baş yaralanması sayılabilir. Cerrahi müdahaleden hemen sonra da deliryum görülebilir. Eğer bir kişide karmaşa ya da deliryum belirtileri varsa, tıbbi yardım alınmalıdır. Doktor, beyinle sinir sistemi işlevlerini muayene ettikten sonra olası nedene bağlı olarak bilgisayarlı tomografi taraması, kan testleri, röntgenler ve diğer testlerin yapılmasını isteyebilir.

Hastalığa neden olan durum, ciddiyse ya da kolayca geri döndürülemiyorsa kişinin hastaneye yatırılması gerekebilir. Karmaşanın tedavisi, eğer olasıysa altta yatan nedenin bulunup düzeltilmesidir. Yatıştırıcı ya da sakinleştirici ilaçlar, kısa bir süre için yararlı olabilir. Hastanın kendine zarar vermemesi için bir arkadaşı ya da yakını refakat etmelidir. Çevresinde tanıdık şeylerin bulunması ve sakin bir ses tonuyla tanıdık şeyler hakkında sohbet etmek, hastanın şüphelerini giderecektir. Ziyaretçilerin daima kendilerini tanıtmaları gerekir. Bir takvim ve saat, hastanın