Koşullanma

Belirli bir çevresel uyarıya özel bir fiziksel ya da davranışsal yanıt oluşturma.

KLASİK KOŞULLANMA

Klasik koşullanmada belirli bir yanıta neden olan bir uyarı normalde yanit oluşturmayacak ikinci bir uyarıyla birlikte verilir. En sonunda ikinci uyarı da kendi başına, birinci uyarı eşlik etmese bile, yanıt oluşturmaya başlar. Bu fenomen psikolog Ivan Pavlov tarafindan ortaya konmuştur. Pavlov önce yemek beklerken köpeklerin ağızlarının sulandığını gözlemlemiştir (koşullanmamış bir refleks). Ardından köpeklere her yemek verildiğinde çalan bir zil düzeneği kurar; bu işlem birçok kez tekrarlandığında köpek zil sesini her duyduğunda, yemek verilmese bile, salyalanmaya başlar (uyarıya koşullanmış bir refleks).

EDİMSEL KOSULLANMA

Edimsel koşullanmada ödüllendirme ve cezalandırma aracılığıyla deneğin (insan ya da hayvan) davranışları değiştirilmeye çalışılır. Denek her bir uyarıya belli bir yanıt verir, ödüllendirilen bir yanıt teşvik edilmiş olur. Cezalandırılan bir yanit ise engellenmiş olur ve giderek daha az tekrarlanır hale gelmesi beklenir.

TIPTA KULLANIMI

Davranışsal psikoloji (bkz. davranış tedavisi) bazı psikolojik bozukluklarda uygunsuz davranış paternlerinin koşullanma yoluyla öğrenilmesi prensibine dayanır. Bu davranışların, koşullanmayla aynı süreçler kullanılarak değiştirilebileceği düşünülür.